Het gaat om de inhoud (niet de verpakking)

Verpakkingen zijn de grootste bron van huishoudelijk afval. Een verpakking heeft een aantal grote voordelen, je kan hiermee:

1. er gemakkelijk een merk aan verbinden door iets op de verpakking te drukken
2. de houdbaarheid vergroten
3. beschadiging voorkomen
4. zorgen dat de producten gescheiden blijven
5. voorkomen dat het product wordt gemorst
6. het product gemakkelijk vervoeren

Daar tegenover staat één samengevat nadeel:

1. dit creëert mede het Antropoceen (officieuze benaming voor het tijdperk van de mensen)

Kortom 6 grote voordelen tegenover slechts 1 nadeel. We gaan over tot de orde van de dag. Niets meer aan doen. Het is nou eenmaal zo. We moeten er maar mee leven. Over honderd jaar zijn we allemaal dood. Na ons de zondvloed. Boeien. Pluk de dag. Je leeft maar één keer. In de hemel is geen bier, daarom drinken wij het hier, uit fles of blik. Hup, weg met dat blikje.

Dat kan je zo vinden, maar dat klopt niet. We zijn deel van een geheel. Je hebt een geschiedenis van voorouders die tot miljarden jaren teruggaat. Tot het eerste organisme op aarde. Of tot het eerste organisme ergens anders in de ruimte. Of tot een tijdloze entiteit in andere dimensies. Misschien heb of krijg je nageslacht. Over miljarden jaren kan informatie uit jouw DNA nog bestaan in nieuwe diersoorten. Bij dezen een oproep tot bewustwording daarvan. Bewust kinderloos? Top! Sla dan de volgende 2 alinea’s over.

Alles wat los is van de aardkorst belandt vroeg of laat in de oceanen. Een flink deel dat in de loop van de tijdperken is afgesleten van de bergen en de rotsen ligt nu in zee. Daarheen vervoerd door wind en regen. In minuscule fragmenten. Sommigen van die fragmenten zijn opgelost in het water. Dat maakt de zee zout en steeds zouter. In den beginne was de zee namelijk zoet.

De mens maakt dingen. Dingen van steen, dingen van hout, dingen van metaal, dingen van aardolie en dingen van andere materialen. Die dingen zitten doorgaans niet blijvend vast aan of in de aardkorst. Hoe zorgvuldig men ook omgaat met het op of in de aardkorst houden van dingen, een deel zal vroeg of laat een enkele reis richting de zee maken.

Hoe meer mensen, hoe meer dingen. Dingen van steen of organische grondstoffen zijn geen probleem. Steen in de zee wordt uiteindelijk zand en het water wordt weer iets zouter. Organische stoffen zijn voedsel voor in zee levende organismen. Metaal is ook niet echt een probleem in de zee. Het roest en valt uit elkaar en is niet giftig. De uitvinders van dingen van aardolie hebben er waarschijnlijk nooit over nagedacht dat ze de bron voor een ongekende ramp zouden scheppen. Mensen zijn slim genoeg om onder veel omstandigheden te kunnen overleven en het leven zo gemakkelijk mogelijk te maken. Maar verder denken dan hun neus lang is lukt maar moeizaam. Dat is al die miljarden jaren blijkbaar nooit een voorwaarde geweest om te overleven. En nu het wel nodig is blijkt hoe slecht we vooruit kunnen denken. De enkelen die het kunnen verspillen het aan een spelletje schaken.

Maar goed, dingen van aardolie dus. Van aardolie maken we o.a. kunststof. Ongeveer 100 jaar geleden kwamen de eerste dingen van kunststof, van bakeliet, op de markt en ongeveer 50 jaar geleden lagen de eerste in plastic verpakte producten in winkels. Daarvóór werden producten niet verpakt als er geen reden voor was en als die reden er wel was gebruikten we glas, blik of oude kranten. Precies 3 grondstoffen die perfect te recyclen zijn in tegenstelling tot het hedendaagse plastic. De chemische samenstelling van glazen verpakkingen verschilt nauwelijks (op de kleurtjes na) terwijl er honderden chemisch unieke verschillende plastic verpakkingen zijn. Sorteermachines worden steeds beter, maar de meesten kunnen niet eens een zwart stuk plastic detecteren. Daarnaast hebben we plastic verpakkingen met opgedampt metaal aan de binnenkant gemaakt. Daar kan die sorteermachine niks mee.

Inmiddels weten de meeste mensen wel dat dit niet goed is. Veel mensen scheiden hun afval en zien hoe groot het aandeel plastic verpakkingen is. Heel langzaam komen fabrikanten in beweging en zijn begonnen met verpakkingen van organisch materiaal. De biologisch afbreekbare verpakking. Maar ook deze verpakking kost grondstoffen, water en energie. Grondstoffen die dan niet meer kunnen worden gegeten door dieren (ook mensen) en opgenomen door planten. Water dat niet meer kan worden gedronken door dieren (ook mensen) en opgenomen door planten. En energie. De groenste energie is de energie die je niet gebruikt. Je hoeft geen zonneparken aan te leggen die verhinderen dat daar bijvoorbeeld bos kan groeien.

De groenste verpakking is een volledig herbruikbare verpakking. Soms lees ik wel eens een berekening die het tegendeel beweert. Een plastic wegwerpbekertje zou minder milieubelastend zijn dan een afwasbaar glas. Ze gaan uit van het slechtste geval dat de beker individueel wordt afgewassen onder een stromende kraan met warm water. Als je alle afwas tegelijk doet komt de wegwerpbeker er slechter vanaf. Een komkommer verpakt in plastic zou tijdens het transport en in de winkel minder snel beschadigen waardoor deze minder milieubelastend zou zijn. Stel dat het plastic van één komkommer in zee terecht zou komen en in miljoenen deeltjes uiteen zou vallen, dan wordt het onbetaalbaar en bovendien (momenteel) technisch onmogelijk om op te ruimen.

Als het plastic eenmaal in de zee zit, dan is het onderdeel van de kringloop van het leven. Plastic valt uit elkaar in deeltjes en die deeltjes weer in kleinere deeltjes en die weer in nog kleinere deeltjes. Totdat de deeltjes zo klein zijn dat ze niet meer uit het water te filteren zijn. Op dit moment zit in bijna alle producten plastic. In Duitsland bestaat het Reinheitsgebot (zuiverheidsgebod): bier mag alleen gemout gerst, water en hop bevatten. Inmiddels kan hier niet meer aan worden voldaan. Het water bevat plastic, dus het bier ook. En niet alleen in alles dat je eet en drinkt zit plastic, je ademt het ook in. Het zit overal, zelfs in de lucht. Het is onbekend wat dit betekent voor onze gezondheid.

Omdat elke verpakking, hoe biologisch ook, een extra belasting is voor het milieu moeten we dit zoveel mogelijk beperken. En dat kan. Hier en daar verschijnen verpakkingsvrije winkels en sommige winkels hebben schappen met producten zonder verpakking. 1 verpakkingsvrije winkel kan qua kosten niet op tegenover een supermarktketen. Dus je vraagt nogal wat van de bewuste consument die daar komt kopen. Diegene moet eigen zakken, blikken en flessen meenemen, deze daar vullen en afrekenen voor misschien tot wel een dubbele prijs ten opzichte van kant-en-klaar voorverpakte producten. Eerlijk duurt het langst. Eerlijk is het duurst. Maar 50 jaar geleden was het normaal. 50 jaar geleden was er nauwelijks afval.

Mijn vader groeide op op een boerderij. Ze hadden daar geen afval. Mensen in de steden hadden 1 vuilnisbak waar 1 vuilniszak in paste. Deze werd wekelijks geleegd. Er waren nog geen glasbakken of oudpapiercontainers. Papier verzamelde je voor de school of vereniging, die er wat extra inkomsten mee genereerden. Op het grootste deel van de glazen verpakkingen zat statiegeld. Vroeger was niet alles beter, maar op het gebied van  afval en verpakkingen wel.

Vroeger werd alle afval gestort. Dat zie je nu nog terug in het landschap. Heuvels op de plek waar je geen heuvels verwacht. Meestal onzichtbaar gemaakt als stortplaats door er iets parkachtigs van te maken. Tegenwoordig wordt niet-herbruikbaar afval verbrand. Toch wordt er alweer over nagedacht of storten toch wellicht beter is. Dit afval kan misschien op dit moment nog niet worden hergebruikt, maar misschien in de toekomst wel. Als je het nu verbrandt is het voorgoed weg. Als de hele maatschappij circulair wordt (dus zoals de natuur) dan hoort verbranden daar niet bij. Storten evenmin.